Brahman düşüncesine ve egemenliğine karşı tepki olarak doğmuş bir dindir. Kurucusu, Buddha gibi bir kshatriya kastına ait olan Mahavira (Büyük Kahraman) (M.Ö.599-529) dır. Mahavira, uzun bir çile hayatından sonra cehaleti yenmiş ve Cina (Muzaffer) olmuştur. Cayna tabiri, cina taraftarı anlamındadır.
Cainizm de Buddhizm gibi tanrıtanımaz (Athée) bir dindir. Yaratış diye birşey olmamıştır. Dünya ebedidir. Bir nesneyi yoktan vareden bir yaratış fikri, aklın alamayacağı bir şeydir. Yaratan da yoktur. Nesnelerin köklerinde zaten mükemmel varlık da yoktur. Mükemmellik ancak insan gayretlerinin ideal amacıdır.
Cainizm de Buddhizm gibi ruhgöçünü kabul eder. O da Buddhizm gibi çok yüksek ahlak kuralları öne sürer: ilk kural, hiçbir canlı varlığa kötülük yapmamaktır. Bu düşünceyi pek ileri götürdüklerinden Cainistler toprakta yaşayan canlıları öldürmemek için ziraat yapmazlar, vücutlarında böcek bulunabileceğini ve bunun yanlışlıkla ölebileceğini düşünerek, gerekirse elbise bile giymezler. Bir kısmı ise beyaz bir elbise ile dolaşırlar. Beyaz giyenler Şvetambara, elbisesiz dolaşanlar ise Digambara mezhebine aittirler. Bunlar Cainizmin belli başlı iki mezhebidir.
Perhiz ve riyazeti son haddine kadar götürmesiyle Buddhizm'den ayrılır. O kadar ki, Cainistlere göre insanın aç durarak kendisini öldürmesi çok iyi bir şeydir. (Yürümek koşmaktan, durmak yürümekten, yatmak durmaktan, ölüm de yatmaktan daha iyidir.)
Mahavira'nın öğretiminin özü üç kural (triratna: üç inci) ile özetlenebilir:
a- Doğru inanç
b- Doğru bilgi
c- Dürüst hayat
Cainizmin bugün dahi Hindistan'da salikleri vardır. Sayıları dört milyon kadar olan Caynalar, özellikle Ahmedabat bölgesinde yaşarlar, Ayrıca Mont Abu'da çok güzel bir Cayna tapınağı vardır.
Cainizm ile Buddhizm'in Benzerlikleri:
1- Bu dinler, kastlarından ayrılmış olan insanları "birleştirirler, bu insanlar da kudretli bir şahsiyet tarafından ileri sürülen bir ülküyü hür olarak benimserler ve bu yeni hayat anlayışını yaymak için birleşirler.
2- Her iki grup da daha önceki dinin tapınma adap ve erkanını reddederler. Veda geleneklerine ve o zamana kadar tapınılan tanrılara aldırmazlar ve kast sistemine de hiç önem vermezler.
3- Yeni dinin kurucusu ortaya bir tanrı olarak çıkmamaktadır; bu bir insan, bir haberci, bir kurtarıcıdır, Cainizm de Buddhizm de kurtuluş dinleridir.
